اخبار > تاریخ خيابان متنبی بغداد


  چاپ        ارسال به دوست

تاریخ خيابان متنبی بغداد

قدمت این خیابان به اواخر عصر عباسیان باز می گردد و در زمان حکومت عثمانیان در عراق به نام «الاكمكخانه» خوانده می شد که کلمه ای ترکی و به معنای محل سکونت نظامیان بود. در سال 1932 کمیته ای به دستور ملک فیصل تشکیل گردید تا نام های جدید برای خیابان های بغداد تعیین گردد و از آن زمان نام متنبی بر این خیابان نهاده شد. بسیاری از چهره های برجسته فرهنگی عراقی مانند علامه حسین علی محفوظ از مشتریان دائمی این مرکز فرهنگی بوده اند.

این خیابان در ابتدا به عنوانی مرکزی حکومتی مطرح بوده که علاوه بر کتابفروشی ها برخی مغازه های دیگر و رستوران ها و عکاسی هایی میز برای خدمت به مراجعان به ادارات دولتی در آن وجود داشته است ولیکن پس از سال 1950 به تدریج تمامی کتابفروشی های مطرح عراقی به این خیابان نقل مکان نمودند و این مکان به خیابانی صرفا فرهنگی تبدیل گردید. این خیابان بسیار قدیمی و تاریخی بوده و در آن چاپخانه ای متعلق به قرن 19 میلادی وجود دارد که نشانگر قدمت فعالیت های مرتبط با موضوع کتاب و فرهنگ در این خیابان می باشد. در حال حاضر نیز برخی از کتابفروشی های موجود در متنبی دارای کتبی تاریخی و نسخ خطی بسیار نادر می باشند که بعضا این نسخ قدمتی برابر با تاریخ بغداد دارد.

علاوه بر کتب تاریخی موجود در این خیابان، بناهای موجود در این خیابان نیز به خودی خود دارای قدمتی تاریخی است. بناهایی که به ساختمان های بغدادی شهرت داشته و شامل ساختمان قشله، مدرسه الموفقیه، ساختمان دادگاه مدنی بغداد در دوران پادشاهی و برخی ساختمان های کوچکتر که نشان از قدمت تاریخی این خیابان دارد.سعدونجليل، از نویسندگان بنام عرب، بغداد را بدون متنبی مانند بدنی توصیف می کند که نبض ندارد و خون در آن بدن جریان ندارد. وی می گوید نمی توان جمعه ای را تصور کرد که بغداد باشد و مردم به متنبی نروند و این مانند عدم جریان خون در بدن فرهنگ و تاریخ و تمدن عراق است.

در سال 2007 القاعده به این خیابان حمله نمود. در این حمله کتابفروشی العصریه که از قدیمی ترین کتابفروشی های متنبی به حساب می آمد و در سال 1908 تاسیس شده بود بطور کامل منهدم گردید و به ساختمان چایخانه شابندر که از ساختمان های فرهنگی بسیار با ارزش عراق به حساب می آید آسیب جدی وارد و همچنین برخی دیگر از ساختمان ها نیز دچار آتش سوزی گردید.

پس از این انفجار، کمیته ای با مشارکت وزرات فرهنگ عراق، وزارت شهرداری ها و مجلس استانی عراق تشکیل و طرحی را برای بازسازی این خیابان تصویب و به مرحله اجرا در آوردند به سبب اهمیت بالای این خیابان در سال 2008 با حضور نوری المالکی، نخست وزیر وقت عراق و تعداد زیادی از مسئولان و اهالی فرهنگ عراق این خیابان افتتاح گردید.

در حالیکه پیش از تسلط صدام بر عراق، این خیابان مرکزی برای خرید و فروش آخرین و بروزترین نشریات و کتب در خاورمیانه به حساب می آمد و آخرین نشریات عربی از بیروت و قاهره و امان مستقیما به متنبی ارسال می شد در عهد صدام و خصوصا در زمان تحریم های سازمان ملل پس از جنگ دوم خلیج فارس به دو دلیل این خیابان به شکل عمده ای افت نموده و به فروشگاهی برای فروش کتب دست دوم تبدیل شد. دلیل اول ممانعت صدام از ورود کتاب و سختگیری شدید درباره انتشار کتب فکری و عقیدتی و دلیل دوم مشکلات اقتصادی ناشی از تحریم ها بود.

متنبی در سال 2015:

خیابان متنبی در حال حاضر نقشی بی بدیل در فرهنگ عراق بازی می نماید و جایگاه ویژه ای در این زمینه دارد. کافی است در یک روز جمعه به این خیابان سری بزنیم تا بسیاری از چهره های فرهنگی و هنری عراق را در کنار یکدیگر ببینیم که مشغول بررسی آثار و سخن گفتن از آخرین وضعیت عرصه فرهنگی عراق می باشند. بسیاری از کتابفروشی های این خیابان دارای وسعت کمی می باشند و رسم و سنت اصلی این خیابان به فروش کتابها در خیابان و در روز جمعه می باشد. در روز جمعه در مقابل هر کتابفروشی حصیری پهن می شود و کتابفروشی ها کتابهایشان را روی این حصیرها پهن می نمایند و در معرض دید علاقمندان قرار می دهند. این سنت خیابان متنبی است. 

در حال حاضر یکی از نکات مثبت متنبی دوری این مرکز از طائفه گری و نگاه فرقه ای است که باعث شده هر هفته شاهد حضور تمامی جریانات طائفه ای و مذهبی عراقی در این خیابان باشیم که بعضا به درخواست مطالباتشان می پردازند که این موضوع بدلیل حضور تقریبا تمامی شبکه های تلویزیونی عراق در این خیابان در روز جمعه می باشد. در هر هفته هنرمندان شیعه و سنی و مسیحی و ایزدی و صابئه و ... را می توان در این خیابان یافت که در کنار یکدیگر در حال گفتگو درخصوص مسائل فرهنگی هستند.

یکی از برنامه هایی که جدیدا و پس از اشغال عراق و سقوط صدام در خیابان متنبی باب شده است مطالبات صنفی و گروهی است که معمولا عده ای با چاپ پلاکارد و نوشته در حمایت از یک جریان مثلا حشد شعبی یا حمایت از ایزدی ها پس از تعدی داعش به آنها یا اعتراض به نابودی آثار باستانی عراق توسط داعش می پردازند یا اینکه در اعتراض به شرایطی مانند عدم رسیدگی حکومت به وضعیت آوارگان و ... تجمعاتی را برگزار می نمایند و از فرصت حضور رسانه ها در خیابان متنبی در روز جمعه برای رساندن صدایشان به مردم عراق بهره برداری می نمایند.

با همکاری شهرداری بغداد و مجلس استان بغداد در حال حاضر دو ساختمان تاریخی مجاور با خیابان متنبی به نام مرکز الثقافی البغدادی و قشله به محوطه فرهنگی خیابان متنبی منظم شده و مورد استفاده فرهنگی قرار می گیرد. این دو ساختمان توانسته است متنبی را از یک مرکز فروش کتاب به مرکزی با تمامی فروع فرهنگ و هنر تبدیل نماید و این امکان را به هنرمندان تمامی رشته ها بدهد تا با حضور در این مراکز و عرضه آثارشان در معرض دید علاقمندان به هنر و اساتید عراقی قرار گیرند.

در حال حاضر در مرکز الثقافی البغدادی سالن های متعددی تعبیه شده است که برخی از آنها بصورت سالن برگزاری همایش و نشست های علمی با ظرفیت های مختلف بین 50 تا 150 نفر برای اجرای برنامه های شعرخوانی، نقد و رونمایی از کتاب، برگزاری برنامه ها و مناسبت های مختلف و ... مورد استفاده قرار می گیرد.بخش دیگری از سالن ها بصورت گالری در اختیار هنرمندان رشته های گوناگون قرار می گیرد تا آثارشان را به نمایش بگذارند. در این سالن ها معمولا آثار نقاشی، کاریکاتور، خط، عکس و ... از برجسته ترین هنرمندان عراقی در کنار آثاری از هنرمندان جوان این کشور به نمایش در می آید. لذا با حضور در این مرکز می توان سالنی را یافت که برنامه نقد ادبی در آن در جریان است، سالنی دیگر که شعر خوانی می شود و در گوشه ای دیگر نمایشگاه آثار نقاشی هنرمندی جوان بر پاست در کنار استادی که در سالن کنار مشغول نمایش آثار کاریکاتور خود می باشد.

همچنین در محوطه میدان و اطراف حوض وسط مرکز الثقافی البغدادی در بیشتر ایام سال غیر از ماههای بسیار گرم بغداد، نمایشگاههایی برقرار می شود و یک سن بزرگ نیز در این محوطه قرار دارد که از آن برای اجرای برنامه های نمایشی استفاده می شود. محوطه قشله اما به فضای باز و ساعت تاریخی اش که بر برجی قدیمی خودنمایی می کند شناخته می شود. آلاچیق های این محوطه شاهد گعده های هنرمندانی است که همان شعرخوانی و ... را پیگیری می کنند و در گوشه ای هر هفته نقاشان جوان مشغول نقاشی در مقابل انظار علاقمندان مشغولند. نواختن موسیقی زنده برای حاضران نیز از برنامه های ثابت در این محوطه است که معمولا توسط هنرمندان جوان اجرا می شود.

در این محوطه نیز یک سالن بسیار بزرگ برای اجرای گالری و نمایشگاه در نظر گرفته شده است که معمولا چند نمایشگاه بصورت همزمان در حال برگزاری می باشد. و همچنین فضای مناسبی برای اجرای هنرهای تجسمی در این سالن وجود دارد. فضای عمومی این مرکز در حال حاضر بیش از آنکه مانند سالیان و دهه های گذشته در اختیار کتاب و کتابخوانی باشد به سمت نمایشگاهی از آثار هنری یا محلی برای تضارب آراء و افکار و دید و بازدیدهای روشنفکری سوق داده شده است و فعالیت هایی مانند شعرخوانی، اجرای موسیقی، نقد ادبی، نمایشگاههای عکس و کاریکاتور و نقاشی و ... جای خود را در میان جامعه فرهنگی متنبی به خوبی باز کرده است هر چند بخش قابل توجهی از متنبی همچنان در اختیار کتاب و کتابخوانان می باشد.

در حال حاضر می توان در کنار کتب قدیمی و دست دوم یا به اصطلاح رایج متنبی «استوک»، کتابهای جدیدی را از انتشاراتی های معتبر عربی در قاهره و اردن و بیروت و امارات یافت. هرچند در سالهای اخیر تلاشهایی در زمینه حضور بیشتر جریانات اسلامی در این مرکز بزرگ فرهنگی عراق خصوصاً در زمینه کتاب صورت گرفته است ولیکن بدلیل جو غالب این مرکز که از سالیان دراز در اختیار جریانات چپ بوده است این هدف به کندی محقق شده است و کتب اسلامی در مقابل کتب غیر اسلامی و گاهاً ضد اسلامی درصد کمی از کتب موجود در این خیابان را شامل می شوند. لذا ضرورت تلاش بیشتر در این زمینه کاملا احساس می شود.

در حال حاضر نمی توان به وفور کتب فکری و عقیدتی شیعی و اسلامی در این خیابان یافت در حالیکه در ده گام اولی که به داخل این خیابان می گذارید به راحتی کتابهایی از مراکز مطالعات امارات و قاهره و اردن را می یابید که محتوی هر مطلبی درخصوص هلال شیعی و حتی کتبی در ضدیت با شیعه می باشد و این موضوع به ارتباط قوی توزیع کنندگان عمده کتاب در عراق با این مراکز در سالیان دور و همچنین نوع تفکر آنها می باشد که از طریق متنبی به کل عراق می رسد. جالب اینکه حتی کتابهایی که به این مرکز می رسد کتابهایی نظیر کتب سید احمد قپانچی، نویسنده منتقد شیعی یا برخی کتب فکری معارضه می باشد که این موضوع به شدت لزوم حضور جدی جریانات اصیل فکری و اعتقادی را در این مرکز بزرگ فرهنگی عراق تشدید می نماید.

لزوم حضور بیشتر جریانات اسلامی و اجرای برنامه های فرهنگی در متنبی از سوی آنها از آنجا بیشتر دارای اهمیت می شود که به حواشی آن دقت نماییم. وجود کتابهای اسلامی باعث حضور بیشتر صاحبنظران و جوانان اسلامی در متنبی می شود که این حضور می تواند فضای متنبی را به سمت اسلامی شدن تعدیل نماید و از فضای غیر اسلامی آن تا حد زیادی بکاهد و متنبی را به مرکزی برای نشر افکار اسلامی در کنار سایر تفکرات موجود در عراق تبدیل نماید تا جاییکه این تفکرات اسلامی بتوانند به سهم واقعی خود از فرهنگ عراق به نسبت آنچه در میدان اصلی فرهنگی در خارج از خیابان متنبی در جریان است دست یابد.

برگزاری یک نشست فرهنگی در متنبی در هر هفته باعث خواهد شد دهها متفکرو جوان و استاد اسلامی به این خیابان پا نهاده و قبل و بعد از برنامه اصلی در سایر برنامه ها حضور خواهند داشت و خواه یا ناخواه فضای این مرکز را بسوی اسلامی شدن پیش خواهند برد. اگر متنبی را نبض و قلب تپنده فرهنگ عراق بدانیم، آنگاه ضرورت حضور قدرتمند در این مرکز بیش از گذشته احساس خواهد شد تا از این طریق خون سالم فرهنگی با تپش متنبی به کل اجزاء عراق برسد و به نظر می رسد که می تواند دو سطح اصلی را برای حضور مثبت در متنبی طراحی و اجرا نمود.

سطح اول: حضور رسمی با عنوان جمهوری اسلامی ایران

جمهوری اسلامی ایران به خودی خود می تواند با حضور در متنبی و ارائه برند منحصر به فرد فرهنگی خود زمینه ساز ایجاد تحولی مثبت در این فضا گردد.

این اقدامات را نیز می توان در دو زمینه اصلی تقسیم بندی نمود:

اول:حضور در عرصه کتاب

در این زمینه می توان کتابفروشی ها و انتشاراتی های بزرگ ایرانی را به حضور بیشتر در این مرکز تشویق نموده و لزوم و اهمیت حضور آنها را در این مرکز به خوبی نشان دهیم.

دوم:حضور در زمینه مسائل هنری

در این راستا تاکنون برنامه هایی برای از سوی جمهوری اسلامی ایران و با مشارکت طرف های عراقی برگزار گردیده که نتایج مثبتی در پی داشته است. برای مثال نمایشگاه عکس ایران با هنوان «ایران فی عیون عراقی» که مجموعه عکس هایی از ایران با عکاسی عکاسان عراقی بود در میانه مرکز الثقافی البغدادی به نمایش در آمد که در مدت 3 ساعت برگزاری این نمایشگاه چند هزار نفر از این نمایشگاه بازدید نمودند.

همچنین برنامه های دیگری نظیر برگزاری نمایشگاه نقاشی و کاریکاتور نیز در دست اقدام و انجام هماهنگی های لازم می باشد.

سطح دوم: تقویت حضور دوستان همفکر با جمهوري اسلامي ایران

شاید بدلیل نام و شهرت متنبی در انتساب به جریانات چپ و روشنفکری عراق جریانات فرهنگی اسلامی تمایل چندانی به حضور و فعالیت در این خیابان نداشته باشند و باید بوسیله اعمال سیاست های حمایتی، دوستانمان را برای حضور هر چه بیشتر در این مراکز تشویق نمود.

در خاتمه نکته دیگری که می توان از این موضوع برداشت نمود؛ و شاید مهمترین نکته، لزوم احداث چنین مرکزی در ایران است. شاید بتوان فضای مقابل دانشگاه تهران در ابتدای پیروزی انقلاب که محلی برای فروش جزوات و بحث های خیابانی سیاسی و میتینگ های مختلف بود را با بخشی از متنبی مقایسه نمود. شاید بتوان کافه نادری که پاتوقی برای حضور بخشی از اندیشمندان و روشنفکران بود را با شابندر مقایسه نمود. شاید بتوان سالن ها و برنامه های جنبی کتابخانه ملی را با سالن های مرکز الثقافی البغدادی مقایسه نمود ولیکن اجتماع تمامی آنها در یک مکان که خود باعث هم افزایی خواهد شد و در مدتی کوتاه، با کیفیتی بالا امکان دسترسی به بخش زیادی از بازار فرهنگی عراق را فراهم می نماید قطعا نیاز به فضایی متمرکز دارد. 


١١:٢٨ - چهارشنبه ٣ تير ١٣٩٤    /    شماره : ٦٣٢٧٨٠    /    تعداد نمایش : ٩٨١


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج