اخبار > اقدامات فرهنگی خارج از ایران همراه با مخاطرات بین‌المللی شایسته تقدیر است


  چاپ        ارسال به دوست

اقدامات فرهنگی خارج از ایران همراه با مخاطرات بین‌المللی شایسته تقدیر است

محمدعلي رباني در گفت‌وگو با تسنيم:

رييس مركز مطالعات فرهنگي - بين المللي سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي در گفت‌وگو با خبرگزاري تسنيم گفت: اقدامات فرهنگی خارج از ایران همراه با مخاطرات بین‌المللی شایسته تقدیر است.

همایش «جمهوری اسلامی ایران؛ فرصت‌ها و تهدیدهای فرهنگی افراط‌گرایی»، در تاریخ یازدهم اسفند با حضور و سخنرانی علی‌اکبر ولایتی مشاور عالی مقام معظم رهبری، حجت‌الاسلام‌ محسن قمی معاون امور بین‌الملل دفتر مقام معظم رهبری و ابوذر ابراهیمی‌ترکمان رییس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برگزار ‌شد.

همایشی که در آن چگونگی کنش‌ها و واکنش‌های فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در قبال تحولات منطقه که به زعم کار‌شناسان ریشه‌هایی فرهنگی دارند، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. این همایش یک روزه را مرکز مطالعات فرهنگی بین‌المللی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و به بهانه رونمایی از 18 کتاب جدید خود برگزار کرد. به همین بهانه در نشستی با «محمدعلی ربانی» رییس مرکز مطالعات فرهنگی بین‌المللی، در خصوص اهمیت این همایش، مسائل فرهنگی در جهان اسلام و آثار رونمایی شده در این مراسم به گفت‌وگو نشستیم که در ادامه مشروح این گفت‌و‌گو را می‌خوانید.

برگزاری نشست‌هایی چون همایش «تهدیدهای فرهنگی افراط‌گرایی ایران» از سوی مرکز مطالعات فرهنگی بین‌المللی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی بر مبنای چه رویکری انجام می‌پذیرد؟

به نظر می‌رسد سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی که متولی رسمی و تنها دستگاهی است که به شکل تخصصی در حوزه روابط فرهنگ بین‌الملل کار می‌کند در داخل به قدر کافی بین مجموعه نهاد‌ها و ارگان‌های فرهنگی و سیاسی شناخته شده نیست. بنابراین یکی از وظایفی که بخش‌های مختلف این سازمان بر عهده دارد، مطرح کردن قابلیت‌ها، کارکرد‌ها و عملکرد این مجموعه است.

از سویی دیگر امروز پدیده افراط‌گرایی به چالش مهم منطقه‌ای و جهانی تبدیل شده و بسیاری از جوامع از جمله کشور ما نیز با این پدیده رو به رشد که دارای ماهیت و ذات فرهنگی است؛ درگیر می‌باشد. مرکز مطالعات فرهنگی بین‌المللی سازمان فرهنگ که وظیفه مطالعه و بررسی تحولات و پدیده‌های فرهنگی در عرصه بین‌المللی را به عهده دارد، نشست‌هایی را با حضور صاحب‌نظرانی از داخل و خارج از در این خصوص برگزار می‌کند که هدف عمده از این فعالیت‌ها به طور عمده تحلیل علمی و نظری این موضوع است.

همچنین فراهم‌سازی گسترش ارتباطات علمی با افراد متخصص و صاحب‌نظر در کشور و بهره‌گیری از ظرفیت آنان در مسیر روابط فرهنگی بین‌المللی از دیگر اهداف برپایی مراسمی با این عنوان و ماهیت می‌باشد. اینگونه همایش‌ها فرصت آشنایی هر چه بیشتر مسئولین و افراد صاحب‌نظر را با سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و مأموریت‌های آن در پی داشته و تعامل بین مجموعه‌های برون سازمانی را با معاونت‌ها و اداره‌های این مجموعه افزایش می‌دهد.

چرا سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، افراط‌گرایی را تهدیدی برای فعالیت‌های فرهنگی خود می‌داند و اینکه نتیجه برگزاری این همایش‌ها و نشست‌های سابقه‌دار تاکنون چه بوده است؟

منازعات سیاسی و امنیتی ناشی از گسترش افراط‌گرایی، دامنه فرهنگ را هم گرفته و ضمن شکننده ساختن وضعیت آن نوع رویکرد‌ها را نیز در بخشی از جوامع اسلامی تغییر داده است. این‌ها آسیب‌هایی است که افراط‌گرایی ایجاد کرده و از این رو مواجهه درست با پیامد‌ها و آثار منفی این پدیده، درک علمی و مستندی است که بر اساس آن سیاست‌های کلان در حوزه‌های مناسبات فرهنگی بین‌المللی به ویژه با جهان اسلام تنظیم می‌شود. مضاف بر اینکه نتیجه و حاصل مجموعه نشست‌هایی که در جریان این سیاست برگزار می‌شوند، به مجموعه کتاب‌هایی تبدیل خواهند شد که در دسترس پژوهشگران و کار‌شناسان قرار می‌گیرد و تعدادی از این مجموعه‌های مکتوب نیز که بخش عمده آن ماحصل موضوعات مطروحه در این نشست‌ها بوده و بخشی هم از ترجمه مقالات صاحب‌نظران خارجی در حوزه افراط گرایی بهره جسته در اختیار علاقه‌مندان قرار می‌گیرد که در حاشیه همایش تهدیدهای فرهنگی تعداد 18 اثر در همین حوزه رونمایی شد.

به‌طور دقیق موضوع کتاب‌های رونمایی شده در همایش مرتبط با بحث ارتباط فرهنگ و افراط‌گرایی چه بود؟

مرکز مطالعات فرهنگی بین‌المللی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در حوزه چاپ و نشر، مجموعه‌ای از کتاب‌هایی که به روابط فرهنگی و پدیده‌های دیپلماسی عمومی مربوط می‌شود را منتشر می‌کند. ما در این مورد 4 حوزه تعریف کرده‌ایم که یک حوزه تحت عنوان «جامعه و فرهنگ» به مسایل فرهنگی و اجتماعی جوامع و کشورهای مختلف می‌پردازد.

کتاب‌هایی هم تحت عنوان «مطالعات فرهنگی منطقه‌ای» موجود می‌باشد که مباحث و پدیده‌های فرهنگی در عرصه‌های بین‌المللی را مورد تدقیق و تحقیق قرار داده است که همچون اثر «افراط‌گرایی و مباحث تصوف» در راستای معرفی گرایشات فرهنگی و فکری و همچنین نظام‌های آموزشی کشورهای مختلف به رشته تحریر درآمده است که به طور تخصصی با موضوع روابط بین ملت‌ها و جریان‌شناسی پدیده‌های فرهنگی ارتباط دارد. مجموعه‌ای هم تحت عنوان «دانستنی‌های یک رایزن» که تاکنون در این قالب 9 عنوان کتاب چاپ شده است.

در این میان مجموعه‌ای هم از گذشته بوده تحت عنوان «کتاب‌های ایران» که در آیین رونمایی مورد اشاره سه جلد از آن به زبان عربی معرفی شد. این آثار به طور عمده برای اتاق‌های ایران و دانشگاه‌هایی که در حوزه ایران‌شناسی فعالیت دارند تهیه شده است که با محوریت معرفی ایران در حوزه‌های مختلف فرهنگی، تاریخی، ادبی و... نگارش شده‌اند. با توجه به اهمیت مطالعه و تحقیق در خصوص افراط گرایی در سال‌جاری 30 نشست با صاحبنظران وپژوهشگران جهت بررسی و تحلیل علمی و صحیح افراط گرایی در کشورهای مختلف داشتیم که حاصل آن به صورت چند کتاب منتشر شده است.

علاوه بر آن با هدف آشنا شدن پژوهشگران داخلی با تحلیل‌ها و نظرات پژوهشگران خارجی، مجموعه‌ای از مقالات علمی صاحب‌نظران مطرح جهان را هم ترجمه و در قالب مجموعه مقاله‌هایی با موضوع افراط گرایی در جهان عرب، افراط گرایی در اروپا، آفریقا و آسیا منتشر نمودیم که منابع می‌تواند به عنوان مرجعی برای محققین بویژه کار‌شناسان محسوب شود.

منشورات تنها مختص به چاپ کتاب‌ است یا اینکه فعالیت‌های مطالعاتی دیگری هم در این زمینه دارید؟

به تازگی مرکز مطالعات فرهنگی بین‌المللی نشریه تخصصی «روابط فرهنگی» را نیز ارایه داده است که در همایش فوق از نخستین شماره این فصلنامه علمی که تشریفات اداری اخذ رتبه علمی پژوهشی آن در دست اقدام می‌باشد طی مراسمی رونمایی شد. این شماره اختصاص به موضوع چالش‌های فرهنگی افراط‌گرایی داشت که با هدف تأمین محتوا برای علمی‌تر کردن فعالیت‌های فرهنگی در خارج از کشور انتشار یافت و در کوتاه‌مدت تلاش می‌کنیم تا آن را به به صورت فصلنامه‌ای پژوهشی به دست اندیشمندان حوزه فرهنگ بین‌الملل برسانیم. ضرورت انتشار این منابع از سوی مرکز مطالعات از آن روست که این مرکز وظیفه مدیریت در تولید منابع تخصصی حوزه روابط فرهنگی بین‌المللی را بر عهده داشته و دارد. پیش از این هم مجموعه‌ای با عنوان چکیده که شامل مجموعه مقالات ارایه شده در همایش‌ها و نشست‌های تخصصی روابط فرهنگی بین‌الملل است، منتشر می‌شد که منبعی دقیق برای مراکز علمی و مطالعاتی داخل کشور به شمار می‌آمد.

مرکز چطور به صورت متمرکز فرهنگ‌های کشورهای مختلف را مورد مطالعه خود قرار دهد؟

البته پرداختن به همه زوایای فرهنگی کشور‌ها ممکن نبوده و بالطبع در توان این مرکز نیز نیست. با توجه به محدوده فعالیت‌های سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات به بخش‌های متعددی از جمله کارگروه‌های اختصاصی آسیایی، اروپایی، عربی و... تقسیم‌بندی شده است. کار فرهنگی فعالیتی تخصصی محسوب می‌شود و مضاف بر آن در شرایط فعلی بحث دیپلماسی فرهنگی هم پیچیده شده و توسعه پیدا کرده و ظرفیت‌های علمی و نظری آن بیش از پیش گسترش پیدا کرده است، از این رو سرمایه‌گذاری بر روی مراکز مطالعات فرهنگی هم در تمامی کشور‌ها افزایش یافته است.

تقویت فعالیت‌های فرهنگی رویکرد علمی می‌طلبد

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برای توسعه بیشتر برنامه‌های خود، به این منظر توجه و هرچند مرکز مطالعات فرهنگی به تنهایی نمی‌تواند کار زیادی انجام دهد و باید نقش واسطه‌گری بین سازمان فرهنگ و مراکز علمی و دانشگاهی کشور را ایفا کند لذا تلاش مرکز مطالعات نیز بیشتر معطوف به تقویت رویکرد علمی در فعالیت‌های فرهنگی بین‌المللی است و به نظر می‌رسد امروز بیش از هر زمان دیگری سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی به تقویت رویکردهای علمی در اثرگذاری بیشتر فعالیت‌های خود نیازمند است.

در روزهای آخر سال قرار داریم، شاخص‌ترین برنامه‌ریزی مرکز مطالعات فرهنگی بین‌المللی برای سال آینده مربوط به چه اموری خواهد بود؟
در سال 95 عمده تلاش ما بر این است که سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی روابط گسترده‌تری با مجموعه‌های علمی و دانشگاهی کشور در عرصه فعالیت‌های بین‌المللی داشته باشد. به همین منظور و با الویت فراهم کردن حضور حداکثری اندیشمندان و متفکرین دانشگاهی در نشست‌های تخصصی سازمان فرهنگ در صدد هستیم تا انجمن ملی روابط فرهنگی را درون سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، تشکیل داده و آن را در وزارت علوم به ثبت برسانیم.

انجمن ملی روابط فرهنگی تاسیس می‌شود

در این انجمن، صاحب‌نظران دانشگاهی که در حوزه مسایل بین‌المللی فرهنگی متخصص هستند عضو خواهند بود و از طریق این مرکز با سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی مرتبط می‌شوند و به طور تخصصی آن دسته از مباحثی که سازمان به دلیل وظایفش نمی‌تواند به آن امور بپردازد را بر عهده خواهند گرفت.

بحث دیگری که در ماه‌های اخیر و با توجه به اوضاع بین‌المللی به دنیال آن بوده‌ایم، تعامل دوسویه با کشورهای مختلف در قالب گفت‌وگوهای فرهنگی است. بخش عمده‌ای از فعالیت‌های فرهنگی ما در خارج از کشور ماهیتی تک‌وجهی و یک‌جانبه دارد؛ ولی به نظر می‌رسد در عصر ارتباطات نیازمند تنوع‌سازی و ایجاد فرایند تعامل دوسویه با کشور‌ها هستیم. همانطور که می‌دانید ایران در عرصه‌های مختلفی از جمله سیاسی، تجاری، دینی و حتی قضایی با کشورهای مختلفی در جهان به طور پیوسته گفت‌وگو دارد؛ ولی در حوزه فرهنگ که یکی از مستعد‌ترین بخش‌ها به لحاظ ظرفیت‌ها در حوزه گفت‌وگوست، این مهم مورد غفلت قرار گرفته است.

از همین رو مرکز مطالعات فرهنگی بین‌المللی طرح تأسیس دبیرخانه گفت‌وگوهای فرهنگی را ارایه داده است که به زودی در شورای عالی سازمان فرهنگ و اتباطات اسلامی مطرح گردیده و تصویب آن در دستور کار اعضا قرار خواهد گرفت. البته در ادامه این طرح در شورایعالی انقلاب فرهنگی و شورای سیاستگذاری روابط بین‌الملل دفتر مقام معظم رهبری نیز بایستی مورد نظر قرار گیرد. راه‌اندازی این دبیرخانه با مجموعه‌ای از دستگاه‌ها و شخصیت‌های مختلف مورد مشورت قرار گرفته و به زودی شاهد تأسیس آن خواهیم بود که از ورای تحقق این مهم ظرفیت‌های فرهنگی و علمی داخل و خارج از کشور بیش از گذشته در تعامل وارتباطات فرهنگی فعال می‌شوند.

به طور دقیق این دبیرخانه چه سازوکاری دارد و چه وظایفی را به عهده خواهد گرفت؟

دبیرخانه «گفت‌وگوهای فرهنگی» شبکه‌ای متشکل از فعالان دانشگاه‌ها و مراکز علمی و نخبگان ایرانی و بین‌المللی خواهد بود که در حوزه‌های متعددی به شکل دبیرخانه‌های فرعی فعالیت خواهد داشت؛ مانند دبیرخانه گفت‌وگوهای فرهنگی آسیایی، دبیرخانه گفت‌وگوهای فرهنگی ایران و اروپا و... که افراد متخصص ایرانی و غیرایرانی در این حوزه‌ها به طور مشترک عضو خواهند بود.

با تشکیل این دبیرخانه مجموعه‌ای از متفکران و دانشمندان به صورت مستمر امکان ارتباط و تعامل و همفکری را موضوعات و چالش‌های فرهنگی مختلف را خواهند داشت و بحث و تبادل نظر در میان آن‌ها برقرار خواهند بود. هدف عمده نیز بیشتر دستیابی به فهم مشترکی است که این تفاهم مشترک به بخش‌های سیاسی کشورهای طرف گفت‌وگو نیز سرایت خواهد داشت. به نظر می‌رسد با تأسیس این دبیرخانه، بخشی از عملکرد سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی به این سمت خواهد رفت و نگاه ما به مسایل فرهنگی بین‌الملل، متنوع‌تر خواهد شد.

چه زمانی شاهد راه‌اندازی این دبیرخانه خواهیم بود؟

مقدمات آن تهیه شده و برای تصویب در دستور کار اولین جلسه شورای‌عالی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی قرار دارد. پیش از این جلسات متعددی با تمامی اعضای شورا برگزار و تمامی جوانب آن توضیح داده شده است. حتی جلساتی هم با کمیته فرهنگ و تمدن شورای‌عالی انقلاب فرهنگی داشتیم و طرح را ارایه دادیم. همچنین این طرح را با مشاور فرهنگی رییس جمهور هم مطرح کرده‌ایم که مورد استقبال قرار گرفت. بد نیست بدانید به نوعی فعالیت‌های مد نظر این دبیرخانه را در سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی آغاز کرده‌ایم که با تصویب آن، در دبیرخانه گفت‌وگوهای فرهنگی ادامه خواهد یافت. در این چند ماه اخیر نیز مجموعه‌ای از پیش‌نشست‌های گفت‌وگوهای فرهنگی ایران و عرب را در تونس، قطر و لبنان برگزار کرده‌ایم و سه پیش‌نشست را در 6 ماهه نخست سال آینده در ایران، الجزایر و عمان، برگزار خواهیم کرد. با تصویب دبیرخانه گفت‌وگوهای فرهنگی، اجلاس اصلی گفت‌وگوهای فرهنگی ایران و اعراب در اواخر مهر ماه سال 1395 در کشورمان برگزار خواهد شد.

در روزهای اخیر شاهد برپایی نشست‌هایی در کشورهای عربی در خصوص تعاملات فرهنگی بودیم؛ لطفا در خصوص این برنامه و اهداف و نتایج آن نیز توضیح دهید.

با توجه به شرایط شکننده و ملتهبی که بر روابط سیاسی و فرهنگی ما با بخشی از جهان عرب وجود دارد، مرکز مطالعات فرهنگی سازمان در راستای رویکرد جدیدی که در خصوص گفت‌وگوهای فرهنگی بین‌المللی دنبال می‌کند و با توجه به اولویت جهان عرب و همچنین مسایل جاری در آن، اقدام به برنامه‌ریزی برای برپایی اولین دور از گفت‌وگوهای فرهنگی ایران و جهان عرب کرده است.

البته در گذشته فعالیت‌هایی که از سوی دستگاه‌های فرهنگی کشورمان و همچنین برخی مجامع فرهنگی و دانشگاهی عربی در قالب گفت‌وگوهای ایران و عرب برگزار شده ولی تمایز این دور از گفت‌وگو‌ها در این است که این گفت‌وگو‌ها صرفاً فرهنگی است و ثانیاً هدف از آن، شکل‌دهی ارتباطات مستمر اندیشمندان ایرانی و عربی برای تبادل نظر و هم‌اندیشی پیرامون مسایل فرهنگی فیمابین می‌باشد که در قالب دبیرخانه دایمی گفت‌وگوهای فرهنگی ایران و عرب دنبال خواهد شد. نکته قابل ذکر دیگر اینکه در این گفت‌وگو‌ها اولاً تأکید بر عناصر مرجع و تأثیرگذار است و ثانیاً به صورت فرایندی و مستمر پی‌ریزی شده است؛ بنابراین حصول نتیجه در اینگونه گفت‌وگو‌ها دفعی نسیت؛ بلکه نیازمند به زمان است.

در این برنامه مجموعه‌ای از مراکز فرهنگی و دانشگاهی کشور و برخی کشورهای عربی فعالیت دارند و به منظور فراهم کردن زمینه‌های برپایی اجلاس اصلی و همچنین تشکیل دبیرخانه گفت‌وگوهای فرهنگی ایران و عرب، 6 پیش‌نشست پیش‌بینی شده که تا کنون 3 پیش‌نشست به صورت منطقه‌ای در لبنان، تونس و قطر برگزار شد که طی آن اندیشمندان ایرانی و عرب به تبادل نظر پیرامون موضوعات فرهنگی پرداختند. سه پیش‌نشست دیگر نیز در تهران، الجزایر و عمان در اوایل سال 95 برگزار و اجلاس اصلی نیز مهرماه در تهران برپا خواهد شد. از فرصت استفاده و اعلام می‌کنم؛ ضروری است که در کنار بحث گفت‌وگوهای فرهنگی که عمدتاً با محوریت نخبگان و گروه‌های مرجع شکل خواهد گرفت، رسانه‌ها نیز در مسیر اصلاح افکار عمومی جهان عرب تلاش‌های لازم را صورت دهند.

اجازه دهید به موضع همایش «ایران؛ فرصت‌ها و تهدیدهای فرهنگی» بازگردیم. اگر امکان دارد صحبت را با مدعوین این همایش ادامه دهیم که از این افراد بر حسب چه معیاری دعوت به عمل آمد؟

دعوت از آقای دکتر ولایتی به دلیل سال‌ها تجربه در عرصه بین‌المللیشان و همچنین فعالیت‌های چند سال اخیر ایشان در حوزه بیداری اسلامی و ارتباطات گسترده‌ای که با جهان اسلام دارند، انجام شد.

حجت‌الاسلام دکتر قمی نیز به دلیل مسئولیتی که در معاونت بین‌الملل دفتر مقام معظم رهبری دارند و به سبب ارتباطات گسترده‌شان با شخصیت‌های مختلف، برای حضور و سخنرانی در همایش انتخاب شدند. نگاه این افراد بین‌المللی است و مضاف بر اینکه از اعضای سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی نیستند و با دیدی متفاوت به تحلیل اوضاع فرهنگی بین‌المللی می‌نگردند. نکته دیگر اینکه تلاش ما بر این محور بوده است که در برنامه‌های علمی خود علاوه بر ظرفیت‌های داخلی، از افراد صاحب‌نظر بیرون سازمان هم استفاده کنیم تا بتوانیم به تحلیل‌های متنوعی از شرایط فرهنگی حاکم بر عرصه بین‌المللی دست یافته و بر اساس آن به ارزیابی دقیق‌تری هم برسیم.

تمجید هر دو سخنران از اقدامات سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی بر چه اساسی مطرح گردید؟

در شرایط پیچیده بین‌المللی، فعالیت‌های فرهنگی دشواری‌های خاص و ناتمام خودش را دارد. زیرا روابط و فعالیت‌های فرهنگی در عرصه جهانی به شدت تحت تأثیر تحولات سیاسی و امنیتی بوده و در این شرایط کار فرهنگی ظرایفی را می‌طلبد که مجموعه این اقدامات با همه گستردگی آن بایستی با ظرافت و ملاحظه حداکثری انجام پذیرد. برای فعالیت‌های فرهنگی در فضاهای بین‌المللی باید به گونه‌ای عمل کنیم تا ضمن مقبولیت این فعالیت‌ها در قالب چارچوب‌های دیپلماتیک، سیاست‌های مدون و قوانین نانوشته بتوانیم دولت‌ها را هم متأثر این تحولات و آثار تبعی آن کنیم. وقتی روابط سیاسی ما با کشوری دچار اختلال می‌شود، اولین آسیب‌های آن در بحث ارتباطات فرهنگی نمود پیدا می‌کند.

بیشتر نمایندگی‌های فرهنگی ما با یک نفر اداره می‌شود

کار فرهنگی، کار تولیدی و تجاری نیست که سرمایه‌های آن بازگردد و اگر مشکلات اقتصادی در کشوری ایجاد شود، فعالیت‌های فرهنگی آن کشور با مشکلات بسیاری مواجه خواهد شد. برای مثال بیشتر نمایندگی‌های فرهنگی ما با یک نفر اداره می‌شوند و عمدتاً هم با مشکلات گسترده‌ای در تزریقات مالی مواجهند. خوب در این شرایط کار کردن قطعاً با توجه به عملکرد سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، قابل تقدیر است و به نظر می‌رسد که سازمان و رایزنی‌های فرهنگی ایران در خارج از کشور، تلاش‌های گسترده‌ای برای سامان دادن انتقال فرهنگ ایرانی ـ اسلامی و ارایه تصویری از ایران انجام می‌دهند.

این‌ها مستلزم همتی است که سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی از طریق فعالیت‌های متعددش در حوزه‌های مختلف از خود بروز می‌دهد. به هر حال مسئولین ما واقفند که در این شرایط کار کردن، سختی‌های زیادی به همراه دارد. البته به نظر می‌رسد با توجه به اشراف دکتر ولایتی و حجت‌الاسلام قمی از مسایل بین‌المللی قضاوتی که این بزرگان از سازمان فرهنگ می‌کنند، واقع‌بینانه است و با آگاهی از شرایط و مسایل موجود در این عرصه، این تمجید‌ها را اعلام می‌کنند.

نکته مثبت دیگر سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مدیریت جدید آن و ریاست دکتر ابراهیمی‌ترکمان در سازمان است که از بدنه مجموعه به این سمت منصوب شد. مدیریت فعلی برآمده از دل سازمان، تلاش‌های گسترده‌ای برای ساماندهی امور از جهات مختلف اجرایی و مدیریتی انجام می‌دهد و مجموعه این فعالیت‌های به سمت‌وسوی بهبود یافتن فعالیت‌های فرهنگی در خارج از کشور منجر می‌شود.

شیخ بزرگ الازهر در سفر خودشان به اندونزی اظهارات مثبتی را در خصوص وحدت شیعه وسنی بیان داشتند؛ با توجه به تجربه می‌دانید شما به عنوان رایزن فرهنگی سابق ایران در جاکارتا این سخنان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

ه‌مان طور که اطلاع دارید طی سال‌های اخیر مناطق مسلمان نشین آسیای جنوب‌شرقی بویژه اندونزی و مالزی شاهد رشد وگسترش جریان‌های افراطی و تکفیری بوده و اقلیت شیعه در این منطقه که طی قرون گذشته در کنار برادران مسلمان سنی شافعی مذهب وصوفی مسلک خود در آرامش زندگی می‌کردند بیشترین آسیب را از گسترش افراط گرایی در این منطقه متحمل شدند. ناسازگاری مذهبی در این منطقه به اندازه‌ای رشد یافته که در بزرگ‌ترین کشور اسلامی یعنی اندونزی که خود را چهارمین دموکراسی بزرگ دنیا می‌نامد و در آن هندو و بودایی در کنار مسلمانان به آرامی زندگی می‌کنند؛ عده‌ای همزیستی با اقلیت کوچک شیعه در این کشور که سهم مثبت وسازنده‌ای را در فرهنگ، تاریخ و تمدن مالایی نیز بر عهده داشتند را برنمی‌تابند و ضمن غیر مسلمان خواندن شیعیان، آن‌ها را از حقوق اجتماعی و مذهبی خودشان محروم می‌کنند. شیعیان آواره سمپنگ در جزیره جاوه که سه سال پیش خانه‌های خود را از ترس حملات افراط گرایان تکفیری ترک کرده‌اند هنوز به خانه‌های خود برنگشته و مجلس العلمای منطقه بازگشت آنان‌ را مشروط به تغییر مذهب از شیعه به سنی نموده‌اند.

سفر شیخ احمد خطیب شیخ بزرگ الازهر به جاکارتا که به درخواست و هماهنگی وزارت دین و دیگر نهادهای مذهبی اندونزی صورت گرفته است نیز در راستای ادامه تلاش‌ها در متقاعد کردن جوانان و جریان‌های تند مذهبی این کشور به دوری جستن از جریان‌های افراطی صورت گرفته است. شیخ احمد الطیب که در اوائل اسفند ماه به جاکارتا سفر کرده بود در اظهاراتش به دو نکته اساسی یعنی تهدیدهای افراط گرایی برای جامعه اسلامی و ضرورت وحدت اسلامی در میان مسلمانان تاکید داشت واز هویت اسلامی شیعه به عنوان بخش لایتجزای امت اسلامی دفاع کرد.

وی در جمع اعضاء علمای مجلس العامای اندونزی یعنی بالا‌ترین نهاد مذهبی این کشور که بعضا به دلیل نفوذ برخی عناصر تندرو در آن به دنبال صدور فتوا مبنی بر خارج بودن شیعه از دائره اسلام بود یادآورشد «شیعه برادران ماهستند ومسلمان می‌باشند».

وی به صراحت در این سفر اشاره می‌کند «شیعه دارای گروه‌های متنوعی است که مطالعه آثار آن‌ها واکثریت شیعیان نشان می‌دهد که این دسته از مسلمانان به صحابی پیامبر (ص) احترام قائلند. مضاف بر این‌که بر اساس نظر تعدادی از علمای الازهر، سرزنش صحابه هر چند گناه و معصیت به شمار می‌رود اما لزوما موجب تکفیر وخروج مرتکبین آن از اسلام محسوب نشده و ما نمی‌توانیم به آن‌ها برچسب تکفیر الصاق کنیم. شیعه وسنی دو بال اسلام هستند البته منظور ما شیعه معتدل است که امامیه و زیدیه می‌باشند و بسیار نزدیک به اهل سنت می‌باشند».

شیخ احمد خطیب، چالش بزرگ امت اسلامی را اختلاف علمای آن اعلام می‌کنند که این معضل به عوام نیز سرایت کرده به اظهار ایشان «تا علما متحد نشوند به وحدت امیدی نمی‌توان بست». وی همچنین ریشه اختلاف ومنازعه شیعه وسنی را بیرونی و ناشی از مداخله دشمنان اسلام مطرح می‌کند و در این خصوص یادآوری می‌کنند که «اختلاف شیعه وسنی توسط دشمنان بزرگ نمایی شده تا امت اسلامی را به تفرقه بیندازند ودرگیری‌های موجود در سوریه عراق و یمن را نزاع شیعه وسنی جلوه دهند».

شیخ بزرگ الازهر با اشاره به سابقه تقریب مذاهب واهمیت آن خطاب به مسلمانان یادآوری می‌کند «ایده تقریب مذاهب توسط شیخ شلتوت و تعدادی دیگر از علمای الازهر پایه‌گذاری شده و چنان چه الازهر پیروان مکتب الاشعری مومن به اسلام را کافر نمی‌داند، لذا همین نظر را نسبت به شیعیان هم اعلام کرده است. حکم به تکفیر از اختیارات علما بوده و نه هر کس غیر عالمی. شیعه وسنی دارای منافع مشترک سیاسی هستند و از گذشته و به درازای قرن‌ها رابطه خوبی باهم داشتند.

سفر تاریخی شیخ الازهر به اندونزی که در اوائل اسفند ماه سال‌جاری صورت گرفت حاوی چند نکته اساسی دیگر هم می‌باشد؛ برای نمونه این سفر را می‌بایست ناشی از نگرانی دولت از گسترش نفوذ افراط گرایان تحت تاثیر اندیشه‌های وهابی و سعودی درمیان جوانان و دانشگاه‌ها و پیوستن آنان به جریان‌های تروریستی ودر نتیجه رشد بنیادگرایی و منازعات مذهبی در این کشور قلمداد کرد.

از دیرباز حضور عنصر عربی در محیط اسلامی آسیای جنوب شرقی دو ویژگی عمده داشت و آن غلبه وجه تاریخی عنصر اعراب یمنی و دیگری غلبه فکری الازهر مصر بود که وجه مشترک این دو ویژگی قابلیت‌های فراگیر و اعتدالی آن می‌باشد که با روحیه تساهل‌گرای مردم این منطقه سازگاری داشت واسلامی نرم، باز و همگرا را ترویج وگسترش داد. گسترش نفوذ وهابیت به سرکردگی عربستان طی سال‌های اخیر و به‌دنبال آن گسترش حضور و نفوذ روحانیون وهابی و مبلغین سعودی در محافل تصمیم‌ساز مذهبی و فرهنگی این کشور موجب تغییر مرجعیت فکری در این کشور از مصر و یمن به سعودی گشت و این تغییر مرجعیت به مفهوم تغییر از رویکرد عقلانیت، تسامح، نواندیشی و وحدت به افراط گرایی، سطحی‌نگری، نابردباری و شیعه‌ستیزی بود.

از این‌رو، سفر احمد خطیب شیخ الازهر به اندونزی را می‌بایستی تلاشی از سوی رهبران سیاسی و مذهبی اندونزی در بازگرداندن مرجعیت الازهر در برابر رشد نفوذ جریان‌های تندروی وابسته به عربستان که طی سال‌های اخیر اندونزی را با مخاطرات وتهدیدهای جدی ناشی از رشد افراط گرایی مذهبی مواجه کرده است تفسیر و تحلیل نمود. جوکوی رئیس جمهور اندونزی و همچنین وزیر جدید دین این کشور که دیدگاه مثبتی نسبت به شیعه وایران دارند بار‌ها ابراز تمایل خود را به تقویت رویکردهای اعتدالی الازهر ابراز داشتند.

به عنوان سوال آخر، به نظر شما الازهر چه نقشی را می‌تواند در مسیر برون رفت از چالش‌های موجود در عرصه جهان اسلام بویژه جلوگیری از منازعات مذهبی در بین مسلمانان ایفا کند؟

هرچند الازهر نسبت به گذشته بخشی از نفوذ وجایگاه خود را در جهان اسلام از دست داده ولی هنوز هم الازهر ظرفیت موثر و مهمی در گفتمان تقریب مذاهب اسلامی دارد ودر روزگاری که افراط گرایان تکفیری به شدت در حال گسترش سلطه نفوذ خود در جهان اسلام هستند الازهر را می‌بایست صدای اعتدال و وحدت وعقلانیت در جهان اسلام سنی به شمار آورد.

در فضای پر التهابی که تلاش می‌شود منازعات سیاسی و امنیتی جهان اسلام به درگیری مذهبی شیعه وسنی تبدیل شود، ضروری است حوزه علمیه و اندیشمندان ایرانی وشیعی با بهره‌گیری از تجربه موفق دارالتقریب، ضمن گسترش تعامل خود با الازهر از این ظرفیت در جهت گسترش وحدت اسلامی بیش از هر زمان دیگری منتفع شوند که این مهم بر لزوم گفت‌وگوهای فرهنگی و برون مذهبی و پایدارسازی ارتباطات دینی در مقابل آسیب‌های ناشی از سلطه و تاثیر منازعات سیاسی و امنیتی بر روابط فرهنگی و مذهبی با جهان اسلام تاکید دارد.

نکته حائز اهمیت این است که مقابله با جریان‌های افراطی و تکفیری در جهان اسلام می‌بایست عمدتا بر راهکارهای فکری و فرهنگی معطوف گردد. از همین رو جذب جوانان اهل سنت بویژه از کشورهای بزرگی چون اندونزی جهت تحصیل در رشته‌های فلسفه وعرفان به دلیل ظرفیت‌های گسترده‌ای که فلسفه وعرفان در ایجاد همگرایی میان مذاهب و همچنین مقابله با تفکرات افراط گرایانه دارد بیش از هر زمان دیگری می‌تواند در تقویت نگرش تقریبی واعتدالی در جهان اسلام موثر باشد. جمهوری اسلامی ایران نیز به دلیل برخورداری از ظرفیت‌های فرهنگ و تمدن اسلامی و همچنین سابقه تفکر فلسفی و ظرفیت‌هایی که در محافل دانشگاهی دارد می‌تواند در این زمینه پیش قدم باشد. این مهم بویژه در حوزه فلسفه صدرایی و عرفان امام خمینی (ره) وسرمایه‌های بی‌پایانی که در خردورزی وحکمت‌های نهقفته در ادبیات فارسی داریم می‌تواند ذی‌قیمت‌ترین فرصت برای کاهش افراط گرایی در جهان اسلام باشد.

در مقابل نیز لازم است جمعی از طلاب وجوانان فاضل وخوش فکر حوزه‌های علمیه قم و نجف نیز در مراکز دینی برخی کشورهای اسلامی بویژه مصر، اندونزی و ترکیه حضوری فعال داشته و در آن کشور‌ها به ادامه تحصیل بپردازند تا ضمن آشنایی بدون واسطه و درک عمیث واقعیت‌ها و تحولات فکری و فرهنگی در جوامع سنی مذهب نیز به کسب تجربه ودانش مربوط به گفتمان تقریب مذاهب پرداخته و با یک چنین مقدماتی در مدیریت ارتباطات فرهنگی و دینی با اهل تسنن به انجام وظیفه شرعی بپردازند.

امروز بیش از هر زمانی نیازمند تلاش مشترک مراکز علمی ودینی جهان اسلام بویژه سه کشور ایران، مصر و اندونزی در جهت گسترش کرسی‌های فقه تطبیقی وآزاد اندیشی دینی در جهت مهار نگرش‌های خشک و افراطی برآمده از عقاید وهابیون در جوامع اسلامی هستیم. در این زمینه دارالتقریب مصر تجربه موفقی بود که ضرورت دارد با مجموعه شرایط بحرانی موجود در جهان اسلام دوباره آن‌ را با حفظ هویت مصری‌اش احیا وتقویت کرد. ندای وحدت شیعه وسنی زمانی کارساز خواهد بود که از حنجره علمای بزرگ اهل سنت بویژه مراجع دینی مصر و تونس شنیده شود. همان‌گونه که فتوای تاریخی شیخ محمود شلتوت در جواز پیروی از مذهب تشیع تاثیر سازنده و ماندگاری در جهان اسلام به دنبال داشت و مجله رساله الاسلام ارگان دارالتقریب در طی 14 سال از فعالیت دارالتقریب سند ماندگاری از خود برجای گذاشته بود. امروزه هم می‌بایست از ظرفیت واستعداد پایان‌ناپذیر تقریب مذاهب در مقابله با گسترش ستیزه‌های مذهبی و کاستن از شکاف میان مسلمانان بهره جست.

 


١٢:٥٣ - سه شنبه ١٨ اسفند ١٣٩٤    /    شماره : ٦٤٧٢٢٧    /    تعداد نمایش : ٦٦٢


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج